Εκκλησιαστικά Μνημεία

Ναός Αγίου Νικολάου, Πλάτσα

agiosnikolaos-platsa_smΟ Ναός του Αγίου Νικολάου έχει σήμερα τη μορφή τρίκλιτης βασιλικής με τρούλο χωρίς νάρθηκα (σώζονται όμως τα ίχνη του στη δυτική πλευρά). Τα τρία κλίτη καταλήγουν σε τρεις ημικυκλικές αψίδες στην ανατολική όψη και καλύπτονται με κυλινδρικές καμάρες. Ο τρούλος είναι οκταγωνικός και φέρει 4 παράθυρα και 4 κόγχες, που σήμερα είναι φραγμένα πλην της μίας κόγχης. Η εμφάνιση του ναού είναι βαριά και απέριττη εξωτερικά.

Η τοιχοποιία αποτελείται από ογκώδεις, λαξευτούς, γκριζοκάστανους πωρόλιθους που προέρχονται από το γειτονικό λατομείο, στο βόρειο και το νότιο κλίτος όμως έχει υποστεί επισκευές από ένα ύψος και επάνω. Η αυστηρή εντύπωση οφείλεται όχι μόνο στην έλλειψη ανοιγμάτων αλλά και στην απουσία κεραμοπλαστικού διακόσμου, ο οποίος περιορίζεται σε μια απλή οδοντωτή ταινία που στέφει τις τρεις κόγχες και το αέτωμα της ανατολικής πλευράς.

Η αρχιτεκτονική του Αγίου Νικολάου έχει πολλά και σημαντικά αρχαϊκά στοιχεία που οδήγησαν στο να χρονολογηθεί στο 10ο αιώνα, ακόμα και να παρομοιασθεί με τα μεγαλιθικά μνημεία της Μάνης, νεώτερες όμως έρευνες τον κατατάσσουν στα μνημεία του 12ου αιώνα. Στο εσωτερικό, ενδιαφέρον παρουσιάζει μία μεγαλογράμματη, έμμετρη επιγραφή, ζωγραφισμένη σε οριζόντια ταινία στο κεντρικό κλίτος. Το περιεχόμενό της είναι περίπου το εξής: «Ο ναός αυτός που είναι άγνωστο σε ποιόν άγιο ήταν αφιερωμένος, έχει κτισθεί 200 χρόνια πριν από την εποχή του ανακαινιστή ο οποίος ήταν Κωνσταντίνος Σπανής, ο τζαούσης του δρόγγου των Μελιγκών, δηλαδή ο στρατιωτικός διοικητής της ορεινής περιοχής του Ταϋγέτου, μαζί με τη γυναίκα του την τζαουσίνα Μαρία. Ο Σπανής αφιερώνει το ναό στον Χριστό και σε αντάλλαγμα ζητεί απαλλαγή από τα σφάλματά του».
Η χρονολογία 6846 από κτίσεως κόσμου τοποθετεί την ανακαίνιση μεταξύ 1337/1338.

Η οικογένεια του Σπανή, όπως φανερώνουν οι πηγές, είναι η πιο γνωστή ανάμεσα στους Μελιγκούς, σλαβική φυλή που είχε εγκατασταθεί στον Ταΰγετο από τον 9ο αιώνα. Δύο ακόμη επιγραφές που σώζονται στο νότιο κλίτος (η πρώτη στην αψίδα του Ιερού φέρει τη χρονολογία 1343/1344 και η δεύτερη επάνω από τη δυτική είσοδο το έτος 1348/1349) φανερώνουν ότι απαιτήθηκε μεγάλο διάστημα για να ολοκληρωθεί η διακόσμηση του νότιου κλίτους, που είναι αφιερωμένο στον Άγιο Νικόλαο και για την τοιχογράφησή του συνέδραμαν οικονομικά πολλά πρόσωπα, ιερείς, μοναχοί αλλά και λαϊκοί όπως ο Δημήτριος Σκαρζτιότης. Μικρό τμήμα επιγραφής μόλις που διακρίνεται στην αψίδα του βόρειου κλίτους που είναι αφιερωμένο στην Παναγία.

Ο ναός διατηρεί σχεδόν ακέραιο το ζωγραφικό διάκοσμο στο κεντρικό και στο νότιο κλίτος αλλά στο βόρειο λείπουν τουλάχιστον οι μισές τοιχογραφίες. Στο κεντρικό κλίτος δεσπόζει στο τεταρτοσφαίριο της αψίδας η Δέηση, που είναι η πιο εντυπωσιακή παράσταση σε όλο το ναό και αποτελεί ιδιομορφία στο εικονογραφικό πρόγραμμα επειδή εικονίζεται στη θέση της Παναγίας. Ο Χριστός, μορφή με πρωτόγονη εμφάνιση απομακρύνεται από το ιδεώδες του κλασικού κάλλους, ενώ η μορφή του Προδρόμου με τα μακριά, ατίθασα μαλλιά απηχεί μια πιο εκλεπτυσμένη παράδοση και της Παναγίας που με τα χονδρά χαρακτηριστικά απομακρύνεται από τον καθιερωμένο βυζαντινό τύπο. Στο νότιο κλίτος οι 15 σκηνές που εικονογραφούν με λεπτομέρεια το βίο του Αγίου Νικολάου έχουν μεγάλο ενδιαφέρον για τη τέχνη της εποχής.
Η υψηλή στάθμη της ζωγραφικής του ναού της Μάνης και κυρίως η παρουσία πολλών κλασικών στοιχείων ενισχύει την υπόθεση ότι οι ζωγράφοι είχαν έρθει από το Μυστρά. Αξιόλογος είναι ο γλυπτός διάκοσμος των τέμπλων των τριών κλιτών. Τα διακοσμητικά θέματα -λημνίσκοι, σηρικοί τροχοί, κομβία και σχηματοποιημένα ζώα- είναι χαρακτηριστικά της μεσοβυζαντινής εποχής. Ειδικότερα το ανακαμπτόμενο φύλλο άκανθας που προβάλλει από «πλακάκι»είναι θέμα που απαντά πολύ συχνά σε γλυπτά της Μάνης. Οι σύνθετοι κιονίσκοι με το διπλό χαλαρό κόμπο δεξιά και αριστερά της Ωραίας Πύλης βοηθούν να χρονολογηθούν τα γλυπτά του ναού, τα οποία είναι spolia, στο τέλος του 12ου αιώνα.

Ναός Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, Νομιτσής
Η μικρή εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα βρίσκεται στο χωριό Νομιτσή. Ανήκει στον τύπο του απλού σταυροειδούς εγγεγραμμένου ναού με τρούλο και χρονολογείται στο τελευταίο τέταρτο του 11ου αιώνα, αποτελώντας έναν από τους παλαιότερους βυζαντινούς ναούς της περιοχής. Σήμερα λειτουργεί ως κοιμητηριακός ναός του οικισμού. Πρώτοι που περιέγραψαν το μνημείο ήταν οι μελετητές Traquair στις αρχές του αιώνα και o Μegaw το 1932-1933, ενώ συστηματικότερη μελέτη του παρουσίασε ο καθηγητής Νικόλαος Δρανδάκης το 1985. Στο σύνολό του διατηρεί την αρχική του μορφή, χωρίς όμως να λείπουν αυθαίρετες επεμβάσεις, κυρίως στη δυτική και νότια πλευρά.
Ο ναός διακρίνεται για την κομψότητα της κατασκευής του, τον πλούσιο και πρωτότυπο γλυπτό και κεραμικό του διάκοσμο, τις ενδιαφέρουσες τοιχογραφίες του. Aνατολικά απολήγει σε μία τρίπλευρη αψίδα και δύο ημικυκλικές κόγχες των παραβημάτων, ενώ ο οκτάπλευρος τρούλος ανήκει στον τύπο των λεγόμενων »αθηναϊκών». Είναι κτισμένος κατά το πλινθοπερίκλειστο σύστημα τοιχοποιίας, με πωρόλιθους, σποραδικά μαρμαρόλιθους, και τεμάχια πλίνθων σε μονή ή διπλή σειρά, χωρίς ιδιαίτερη επιμέλεια. Τα λίγα παράθυρα είναι δίλοβα, πλαισιωμένα με πλίνθινα τόξα, όπως πλίνθινα είναι και τα οδοντωτά γείσα κάτω από τις στέγες. Χαρακτηριστικά είναι τα κεραμοπλαστικά κοσμήματα των εξωτερικών όψεων, όπως γράμματα, ρομβοειδή πλακίδια, φιαλοστόμια και τα τμήματα από εντοιχισμένα γλυπτά. Σε συνδυασμό με την απουσία κρηπίδας, λίθινων γείσων ή πλαισίων σε παράθυρα, ενισχύεται η χρονολόγηση του ναού στην τελευταία εικοσαετία του 11ου αιώνα.
Οι τοιχογραφίες στο εσωτερικό ανήκουν σε δύο φάσεις. Από την παλαιότερη τοιχογράφηση, ίδιας περίπου εποχής με την ανέγερση του ναού, δε διασώζονται πολλά στοιχεία. Η νεότερη φάση χρονολογείται στα μέσα του 16ου αιώνα, εποχή κατά την οποία εντοπίζονται ελάχιστα δείγματα ζωγραφικής στην περιοχή. Στο δυτικό τοίχο, πάνω από τη θύρα, μισοκατεστραμμένη επιγραφή μνημονεύει την ανακαίνιση του ναού από τοπικές οικογένειες. Η εικονογραφία περιλαμβάνει σκηνές από το Δωδεκάορτο και μεμονωμένες μορφές αγίων. Σημαντικά για τη θεματική τους είναι τα γλυπτά επιθήματα των κιόνων που στηρίζουν τον τρούλο, χρονολογημένα τον 11ο αιώνα, όπου εκτός από τα κλασικά μοτίβα του σταυρού και της άκανθας, αποδίδονται σκηνές εμπνευσμένες από μύθους, παραστάσεις κυνηγιού και πάλης ζώων. Το μαρμάρινο τέμπλο του 12ου αιώνα, με την πεταλόμορφη απόληξη της Ωραίας Πύλης αποτελεί ένδειξη πρωτοτυπίας στην τέχνη της τοπικής μαρμαρογλυπτικής.
Βάσει των στοιχείων της αρχιτεκτονικής του, το μνημείο εντάσσεται σε μια ομάδα ναών που χρονολογούνται στην ίδια περίοδο, όπως είναι ο Άγιος Θεόδωρος στη Μπάμπακα και ο Ταξιάρχης Χαρούδας στην Ανατολική Μάνη, οι οποίοι αν και δεν μοιράζονται τον ίδιο τύπο, διακρίνονται για τον ίδιο πλούσιο κεραμοπλαστικό διάκοσμο. Αμεσότερα πάντως σχετίζεται με τον Άγιο Δημήτριο στη θέση Δύο Πηγάδια της Πλάτσας, με τον οποίο παρουσιάζεται ομοιότητα και στον γλυπτό διάκοσμο. Τα πρωτότυπα θέματα των επικράνων εντοπίζονται στον Άγιο Νικόλαο Χαριάς στην Ανατολική Μάνη, ενώ ιδιαίτερα σπάνιο για τον ελλαδικό χώρο είναι το πεταλόμορφο τόξο του μαρμάρινου τέμπλου. Οι τοιχογραφίες του δεύτερου στρώματος θυμίζουν τεχνοτροπικά χωρίς να απέχουν χρονικά μεταξύ τους, τον διάκοσμο στο νεότερο καθολικό των Αγίων Θεοδώρων ή Κοίμησης Θεοτόκου στο γειτονικό χωριό του Προαστείου και τη νεότερη φάση στη ζωγραφική του Αγίου Νικολάου στο Καμπινάρι.
Ο ναός της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα συνιστά ένα εξαιρετικό παράδειγμα βυζαντινού ναού στο σύνολό του, που εμπλουτίζει τις γνώσεις μας για την τοπική μεσαιωνική αρχιτεκτονική, γλυπτική και ζωγραφική, φωτίζοντας παράλληλα την ιστορία της ευρύτερης περιοχής και κυρίως του οικισμού Νομιτσή, καθώς ανάγει την ίδρυσή του σε μια πρώιμη εποχή.

Αγία Παρασκευή, Δολοί
H Αγία Παρασκευή, κτισμένη στον τύπο του ελεύθερου σταυρού, βρίσκεται στους Δολούς και λειτούργησε ως ένα από τα πρώτα Κρυφά Σχολειά. Ιδιαίτερα επιμελημένες η δυτική και η ανατολική όψη καθώς και το τύμπανο του τρούλου που διακοσμούνται με εντοιχισμένα πινάκια. Το εσωτερικό του ναού είναι κατάγραφο με τοιχογραφίες του εργαστηρίου του ζωγράφου Παναγιώτη Μπενιζέλου και εκτελέστηκαν σύμφωνα με επιγραφική μαρτυρία του 1698. Στο τοιχογραφικά σύνολο αναγνωρίζει κανένας τουλάχιστον δύο διαφορετικούς ζωγράφους που εργάστηκαν ταυτόχρονα. Οι δύο τεχνίτες συνυπάρχουν και αντιπαρατίθενται με σαφήνεια, ο καθένας με τα δικά του χαρακτηριστικά και τη δική του τεχνοτροπία, στη παράσταση της Δέησης του τέμπλου, άπου το αριστερά τμήμα έχει εκτελέσει ο πρώτος και πλέον επιδέξιος ζωγράφος και βεβαίως επικεφαλής του συνεργείου και το δεξιά ο βοηθάς. Η ζωγραφική της Αγίας Παρασκευής αποτελεί ένα ενδεικτικό ζωγραφικό σύνολο τόσο για τις επικρατούσες τάσεις στη μεταβυζαντινή ζωγραφική άσο και για τον τρόπο που δούλευαν και οργανώνονταν τα εργαστήρια.

 Άγιος Σπυρίδωνας, Καρδαμύλη

agios-spiridonas-kardamili_smΕνταγμένος στο οχυρό συγκρότημα του Μούρτζινου Τρουπάκη, του οποίου άλλωστε είναι μέρος του οχυρωματικού περιβόλου, βρίσκεται ο ναός του Αγίου Σπυρίδωνα που επιβάλλεται σε όλο το σύνολο με το εντυπωσιακό πολυόροφο κωδωνοστάσιο και τα εξαίρετα λιθανάγλυφα. Μονόκλιτη καμαροσκέπαστη τρουλαία Βασιλική, χτισμένη στη νότια όψη και τον τρούλο κατά το ισόδομο σύστημα χρησιμοποιώντας ως οικοδομικό υλικό κυρίως πωρόλιθο και μαρμαρόπετρα, ενώ οι υπόλοιπες όψεις είναι κτισμένες από αγρολιθοδομή. Τα πλαίσια των ανοιγμάτων κοσμούνται από γλυπτά εξαιρετικής τέχνης, κάποια εκ των οποίων ανάγονται στους βυζαντινούς χρόνους και είναι σε δεύτερη χρήση. Ο Άγιος Σπυρίδωνας μαζί με τα υπόλοιπα κτίσματα – τον πύργο των Τρουπάκηδων, τον οντά, το ελαιοτριβείο κ.λ.π. – αποτελεί ένα εντυπωσιακό σύνολο, στο οποίο ανιχνεύει κανένας τους μάρτυρες της οργάνωσης της καθημερινής ζωής μιας μικρής, κλειστής κοινωνίας του 17ου -18ου αιώνα με αμυντική οργάνωση από την οποία ωστόσο δε λείπουν οι ξένες επιδράσεις.

Εκκλησία Αγίων Θεοδώρων, Κάμπος

agioi-theodoroi-kampos_smΜέσα στο χωριό του Κάμπου, πάνω στον κεντρικό δρόμο, στέκει ο βυζαντινός ναός των Αγίων Θεοδώρων που διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση. Στο ναό των Αγίων Θεοδώρων υπάρχει αρχαία επιγραφή του 5ου π.Χ. αιώνα και άλλα μεταγενέστερα λείψανα.

Είναι κτίσμα του 12ου μ.Χ. αιώνα και της ίδιας τέχνης και εποχής με το βυζαντινό ναό των Αγίων Αποστόλων Καλαμάτας. Είναι διακοσμημένος με μεταβυζαντινές εικόνες και τοιχογραφίες και αναστηλώθηκε το 1968.

Ναός των Ταξιαρχών, Τσέρια
Στα Τσέρια συναντάμε το ναό των Ταξιαρχών, κτισμένο το 1836, με εξαίρετο καμπαναριό που έφτιαξε ο Παναγιώτης Καραμανέας το 1844 και ξυλόγλυπτο τέμπλο.

 Άγιος Πέτρος, Καστάνια

agios-petros-kastania_smΣτο βόρειο τμήμα του χωριού Καστάνια, επάνω σε έναν μικρό φυσικό βράχο, συναντάμε την εκκλησία του Αγίου Πέτρου. Είναι ένας απλός τετρακίονος ναός με μεταγενέστερο νάρθηκα και ένα ακόμα νεότερο, πολυόροφο, πυργοειδές, κωδωνοστάσιο. Οι όψεις του κτίσματος δομούνται κατά το χαρακτηριστικό πλινθοπερίκλειστο σύστημα, ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο γλυπτός διάκοσμος του ναού.

Αξιοπρόσεκτο είναι το κατάκοσμο, ορθογώνιο, ανάγλυφο, μαρμάρινο πλαίσιο της θύρας που συνδέει το νάρθηκα με το ναό, το οποίο στέφεται από μαρμάρινη πλάκα, η οποία φέρει την παράσταση ελαφιού, μεταξύ δύο πτηνών, σπαρασσόμενου από γρύπα. Ο ναός μπορεί να καταλάβει μια θέση ανάμεσα στα μνημεία του 12ου αιώνα, συγκρινόμενος με παρόμοια ακριβώς χρονολογημένα από την περιοχή της Μάνης. Ο ναός στο εσωτερικό είναι κατάγραφος με τοιχογραφίες του 13ου αιώνα.

Ναός Αγίου Νικολάου, Σωτηριάνικα
Ο ναός του Αγίου Νικολάου κτίστηκε κατά τη βυζαντινή εποχή, περίπου τον 17ο αιώνα. Το εσωτερικό του είναι διακοσμημένο με εντυπωσιακές τοιχογραφίες, οι οποίες δυστυχώς έχουν φθαρεί με το πέρασμα του χρόνου. Στο βόρειο τοίχο εικονίζεται η Δευτέρα Παρουσία, ενώ απέναντι εικονίζεται ο Κήπος της Εδέμ και η Σταύρωση των Αγίων Δημητρίου και Γεωργίου. Γύρω από την εκκλησία υπάρχουν χαλάσματα, ανάμεσα τους και μια αψίδα, η οποία εικάζεται ότι ήταν μέρος ενός άλλου ναού της Ύστερης Μεσαιωνικής Εποχής.

Ναός Αγίας Κυριακής, Σωτηριάνικα
Ο ναός της Αγίας Κυριακής κτίστηκε στα τέλη του 13ου – αρχές 14ου αιώνα. Αναστηλώθηκε από την 5η Εφορία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων και παρουσιάζει ιδιαίτερο αρχαιολογικό ενδιαφέρον. Οι όψεις της είναι απλές με λιτό κεραμοπλαστικό διάκοσμο. Το εσωτερικό κοσμείται από εξαιρετικές τοιχογραφίες. Η σημαντικότερη είναι αυτή που απεικονίζει τους τρεις στρατιωτικούς Αγίους – Άγιο Γεώργιο, Άγιο Δημήτριο και Άγιο Θεόδωρο – πεζούς, χαρακτηριστικό σπάνιο για τις εκκλησίες της Μάνης, όπου τους παρουσιάζουν συνήθως έφιππους.

Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου, Μεγάλη Μαντίνεια
Ο Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου, έχει χαρακτηριστεί ως Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο απο το Υπουργείο Πολιτισμού. Είναι συνεπτυγμένος σταυροειδής με οκτάπλευρο τρούλο. Στη δυτική του όψη υψώνεται πυργόμορφο κωδωνοστάσιο, ενώ τοξωτή κόγχη αναπτύσσεται πάνω από την πόρτα της εισόδου. Το τύμπανο του τρούλου του, αποτελείται από τυφλές αβαθείς κόγχες, οι οποίες καταλήγουν σε τόξα διπλής καμπυλότητας, με φωτιστικές θυρίδες. Στη νότια πλευρά του μνημείου, έχει προσαρτηθεί νεώτερο πρόσκτισμα. Στο εσωτερικό του, σώζεται τέμπλο των αρχών του 19ου αιώνα με ξυλόγλυπτο και γραπτό διάκοσμο σχεδόν ακέραιο. Ο Ιερός Ναός οικοδομήθηκε περίπου στα μέσα του 18ου αιώνα, σύμφωνα με την χρονολογία 1750 που διακρίνεται εντοιχισμένη στην δυτική του πλευρά.

 Ιερά Μονή Προφήτη Ηλία, Κέντρο
Βρίσκεται στον Οικισμό Βόρειο και έχει χαρακτηριστεί ως Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο, με περιβάλλοντα χώρο προστασίας ακτίνας 15μέτρων, απο τα όρια του περιβόλου του μοναστηριού. Πρόκειται για ερειπωμένη – σήμερα – μονή που το καθολικό της ανήκει στον τύπο της τρουλλαίας μονόχωρης καμαροσκέπαστης βασιλικής.Στο εσωτερικό ο ναός σώζει λείψανα γραπτού διακόσμου, ο οποίος είναι λαϊκής τέχνης του 18ου αιώνα. Το ξυλόγλυπτο τέμπλο φέρει στο επιστύλιο επιγραφή με χρονολογία 1774.

Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου, Εξωχώρι
Έχει χαρακτηριστεί ως Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο, διότι φέρει κτιστό τέμπλο και κτιστή Αγία Τράπεζα, η οποία καλύπτεται από τμήμα μαρμάρινης αρχαίας ενεπίγραφης πλάκας και τοιχογραφίες στην αψίδα, στο τέμπλο, χρονολογείται δε από επιγραφή στην πρόθεση στα 1709.

Ιερός Ναός Αγίου Βασιλείου, Θαλάμες
Έχει χαρακτηριστεί ως Αρχαίο Μνημείο με περιβάλλοντα χώρο 50 μέτρων γύρω απο αυτόν. Πρόκειται για σταυροειδή ναό βυζαντινών χρόνων, με ημικυλινδρική  – εξωτερικά – κόγχη ιερού και τρούλλο αθηναϊκού τύπου. Στη δυτική του πλευρά έχει προσαρτηθεί μονόχωρο, καμαροσκέπαστο, δρομικό κτίσμα που καλύπτεται με δίρριχτη στέγη. Ο ναός φέρει δύο φάσεις τοιχογράφησης. Η πρώτη είναι του 13ου αιώνα και η δεύτερη των χρόνων της τουρκοκρατίας.

 Ιερός Ναός Αγίου Κωνσταντίνου, Θαλάμες
Χαρακτηρισμένος ως Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο, με περιβάλλοντα χώρο 50μέτρα γύρω από αυτόν. Πρόκειται για μονόχωρο, θολοσκέπαστο ναό, με ημιεξαγωνική εξωτερικά κόγχη και δίρριχτη στέγη. Είναι κατάγραφος με μεταβυζαντινές τοιχογραφίες λαϊκής τεχνοτροπίας. Επάνω από τη θύρα, στο δυτικό τοίχο υπάρχει οκτάστιχη κτητορική επιγραφή, η οποία αναφέρει τη χρονολογία 1699.

Ιερός Ναός Προφήτη Ηλία, Θαλάμες
Έχει κηρυχθεί Αρχαίο Μνημείο, διότι πρόκειται για τρουλλαίο σταυρεπίστεγο ναό, σπανιότατης τυπολογικής παραλλαγής. Ο ναός σήμερα είναι κοιμητηριακός, ενώ παλαιότερα αποτελούσε  – πιθανότατα – καθολικό μοναστηρίου. Στο εσωτερικό σώζονται τοιχογραφίες, οι οποίες σύμφωνα με τα τεχνοτροπικά του χαρακτηριστικά χρονολογούνται το 13ο αιώνα.

Ιερός Ναός Κοίμησης Θεοτόκου, Πλάτσα
Χαρακτηρισμένο Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο, με ζώνη προστασίας 30 μέτρα γύρω του. Πρόκειται για σταυροειδή ναό μεγάλων διαστάσεων. Σύμφωνα με την επιγραφή, ο ναός είναι κτισμένος το 1835 και επισκευάσθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα. Στις όψεις του ναού έχουν εντοιχισθεί spolia γλυπτών (θωράκια, κοσμητές, τμήματα επιστυλίων), τα οποία ανάγονται στον 12ο αιώνα.

Ιερός Ναός Προφήτη Ηλία, Πλάτσα
Χαρακτηρισμένο Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο, με ζώνη προστασίας 30 μέτρα γύρω του. Πρόκειται για μονόχωρο, λιθόκτιστο, κεραμοσκέπαστο ναό και οι τοιχογραφίες αυτού μπορούν να χρονολογηθούν μέσα στον 18ο αιώνα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το δάπεδο του ναού, το οποίο κοσμούν εγχάρακτες πλάκες με σχηματοποιημένα θέματα λαϊκής έμπνευσης.

Ιερός Ναός Κωνσταντίνου και Ελένης, Προάστιο
Έχει κηρυχθεί Αρχαίο Μνημείο, με ζώνη προστασίας 10μέτρα περιμετρικά του περιβόλου του ναού. Ο ναός είναι μονόχωρος, λιθόκτιστος και καμαροσκέπαστος με κεραμοσκεπή στέγη. Ο ναός δύναται να χρονολογηθεί στον 13ο – 14ο αιώνα και είναι κατάγραφος με μεταβυζαντινές τοιχογραφίες λαϊκής τέχνης.

Ιερός Ναός Αγίου Σπυρίδωνος και Αγίου Βασιλείου, Προάστιο
Χαρακτηρισμένο Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο, με περιβάλλοντα χώρο 20 μέτρων γύρω του. Πρόκειται για δίδυμο δρομικό ναό, του οποίου τα δύο κλίτη καλύπτονται με ενιαία στέγη. Το βόρειο κλίτος είναι αφιερωμένο στον Άγιο Βασίλειο και διατηρεί την αρχική του στέγαση με ημικυλινδρικό θόλο. Το νότιο κλίτος είναι αφιερωμένο στον Άγιο Σπυρίδωνα. Σύμφωνα με την κτητορική επιγραφή πάνω από τη θύρα του δυτικού τοίχου του Αγίου Σπυρίδωνος, όπως επίσης με επιγραφή στο νότιο τοίχο του Αγίου Βασιλείου, ο ναός κτίσθηκε και τοιχογραφήθηκε στα 1753-1754. Οι τοιχογραφίες, λαϊκού ύφους, είναι έργο του Αναγνώστη Δημαγγελάκη από το Κουτήφαρη.

Ιερά Μονή «Παναγία Ανδρουμπεβίτσης», Κάμπος
Η Μονή Ανδρουμπεβίτσης βρίσκεται στον Κάμπο Αβίας, πλησίον της δημοσίας οδού από Καλαμάτα προς Αρεόπολη και Γύθειο. Κτίσθηκε κατά τη χρονική περίοδο, μεταξύ 12ου – 13ου αιώνα και υπήρξε έδρα των ιεραρχών Ζαρνάτας.
Το 1790 η Μονή κακοπάθησε κατά την επανάσταση των Μανιατών υπό την ηγεσία των αδελφών Ορλώφ, απεσταλμένων από τη Μόσχα από την Αικατερίνη τη Μεγάλη στον αγώνα της κατά των Τούρκων, κυριάρχων της περιοχής από το 1715 – 1821. Κατά τα προηγούμενα έτη η Μονή και η περιοχή ήταν υπό την εξουσία των Βενετών (1687-1715) και πρωτύτερα πάλι υπό τους Τούρκους και παλιότερα υπό τους Φράγκους, στους οποίους περιήλθε αρχές του ΙΓ΄ αιώνα, μετά την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους (1204). Μετά την ατυχή επανάσταση του Ορλώφ, η Μονή εγκαταλείφθηκε και φαίνεται ότι ερημώθηκε.
Επί ελευθέρας Ελλάδος, τη Μονή κατείχε για εκατονταετία η ιστορική οικογένεια Τζανετάκη, στην οποία περιήλθε η κτηματική περιουσία της εγκαταλελειμμένης Μονής και του γειτονικού κάστρου της Ζαρνάτας.
Το καθολικό, όμως, της Μονής το νεώτερον (1704) έμεινε όρθιο, το δε παλαιότερο (ΙΒ΄-ΙΓ΄ αι.) ημι-ερειπωμένο, το οποίο αναστηλώθηκε από την Αρχαιολογική Υπηρεσία Σπάρτης, κατά τη δεκαετία των ετών 1970. Τότε έγιναν συστηματικές προσπάθειες αναστήλωσης των κελιών, των βοηθητικών και λοιπών χώρων του τετράπλευρου κτιριακού συγκροτήματος της Μονής, ενώ το 1978 ξανά-συστήθηκε δια Προεδρικού διατάγματος και λειτούργησε ως γυναικεία Ιερά Μονή, αποτελώντας έκτοτε πνευματική εστία της περιοχής.
Στη συνέχεια, καθαρίστηκαν οι εικόνες και οι τοιχογραφίες της Μονής, η οποία και επισήμως κηρύχθηκε διατηρητέο αρχαιολογικό μνημείο.
Η Μονή υπάγεται διοικητικώς στο Νομό Μεσσηνίας, εκκλησιαστικώς, όμως, υπάγεται στην Ιερά Μητρόπολη Μάνης.

Πηγές: http://odysseus.culture.gr/h/2/gh20.jsp, www.im-manis.gr, http://listedmonuments.culture.gr/