ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΛΕΥΚΤΡΟΥ

Η περιοχή αναπτύσσεται από τα παράλια του Μεσσηνιακού κόλπου μέχρι τα ορεινά του Ταϋγέτου και λόγω των σημαντικών συγκριτικών πλεονεκτημάτων που διαθέτει (εξαιρετικά ιστορικά και πολιτιστικά στοιχεία, φυσικά τοπία με έντονες εναλλαγές, κ.α), κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών έχει λειτουργήσει ως πόλος έλξης επισκεπτών τόσο από την Ελλάδα όσο και από το εξωτερικό.

ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΚΑΡΔΑΜΥΛΗΣ

ΚΑΡΔΑΜΥΛΗ
Η Καρδαμύλη, έδρα του Δήμου Δυτικής Μάνης, είναι ένα παραθαλάσσιο χωριό, το οποίο απέχει 38χλμ. ΝΑ της Καλαμάτας. Έχει χαρακτηριστεί από το Υπουργείο Πολιτισμού ως τοπίο ιδιαίτερου φυσικού κάλλους γιατί αποτελεί ένα αξιόλογο φυσικό τοπίο με πλούσια βλάστηση μέσα στο οποίο εντάσσονται χαρακτηριστικά δείγματα της εξέλιξης της μανιάτικης κατοικίας και ως ιστορικό τοπίο, λόγω της σημασίας που έχει για την ιστορία της αρχιτεκτονικής και γενικότερα για την ελληνική ιστορία, επειδή η γη της, κατοικούμενη από τα προϊστορικά χρόνια μέχρι σήμερα, είναι πλούσια σε μνημεία όλων των εποχών και η ιστορία της πλούσια σε γεγονότα. Λίγα μόλις μέτρα χωρίζουν την παλιά πόλη από τη νεότερη.

Το όνομα «Καρδαμύλη» αναφέρεται για πρώτη φορά στα χρόνια του Ομήρου και αναφέρεται στον Όμηρο ως πρώτη από τις «επτά ευνομούμενες και καλώς κατοικούμενες πόλεις» που ο Αγαμέμνονας θα έδινε προίκα στον Αχιλλέα αν νυμφευόταν μια από τις κόρες του. Αργότερα ονομάστηκε «Σκαρδαμούλα», ενώ τα τελευταία χρόνια επικράτησε πάλι το αρχαίο όνομα.

Στην Καρδαμύλη, κατέφυγαν πρόσφυγες από το Μυστρά, μετά την καταστροφή του το 1460 (οι οποίοι κατέφυγαν σε σπηλιές εξού και το όνομα Τρουπάκηδες), ενώ σε αυτήν ο Κολοκοτρώνης μαζί με άλλους Μανιάτες οπλαρχηγούς, σχεδίασαν την επανάσταση του 1821.

Κάτω από το μεσαιωνικό κάστρο του 12ου αιώνα και κοντά στην επάνω Καρδαμύλη, βρίσκονται οι Ελληνιστικοί θαλαμοειδείς τάφοι «Διοσκούρων», χαρακτηρισμένοι ως Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο, με απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού.

Εξαιρετικά αξιόλογο είναι το οχυρό συγκρότημα των Τρουπάκηδων – Μούρτζινων, το οποίο δωρήθηκε το 1967 στο Ελληνικό Δημόσιο από τις ιδιοκτήτριές του Μαρία και Ελένη Μπουκουβαλέα, κληρονόμους των Μούρτζινων, προκειμένου να στεγάσει Κλασικό, Βυζαντινό και Λαογραφικό Μουσείο. Το 1994 κηρύχθηκε ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Το 2000 ξεκίνησε η διαδικασία παραχώρησης στο ΥΠΠΟ της κατοχής, χρήσης και διαχείρισης του συγκροτήματος. Το χρονικό διάστημα 1999 – 2004 ολοκληρώθηκε η αποκατάσταση τμήματός του που περιλαμβάνει την τριώροφη οχυρωμένη κατοικία και τα προσκτίσματά της και η μετατροπή του σε Μουσείο.

Το Υπουργείο Πολιτισμού, έχει χαρακτηρίσει – με αποφάσεις του – ως Ιστορικά Διατηρητέα Μνημεία, τα εξής: Βάρδια (Παρατηρητήριο) Δημητρέων, Ναό Αγίου Ιωάννη, Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου και Οχυρό Συγκρότημα, Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως Σωτήρος, Ιερό Ναό Αγίας Σοφίας, Ιερό Ναό Αγίου Σπυρίδωνος, Καμάρα – Δεκούλου, Ιερό Ναό Αγίων Θεοδώρων, Αρχαία Λατομεία, Οικία Πατριαρχέα (Καταραχέα), Ναό Αγίου Δημητρίου, Ναό Κοιμήσεως Θεοτόκου (σημερινός ενοριακός), Πυργόσπιτο Κωστοπούλου, Πυργόσπιτο Λυμπερέα, Πυργόσπιτο Πατριαρχέα, Πυργόσπιτο Φουντέα, Αρχαία Ακρόπολη, Πυργόσπιτο Πετρέα, Κοιμητηριακό Ναό Αγίων Θεοδώρων, Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου, Ιερά Μονή Φανερωμένης, Ιερά Μονή Καράβελη ή Στριτιτσίου.

Στην περιοχή λειτουργεί Νηπιαγωγείο, Γυμνάσιο και Λύκειο. Διαθέτει, επίσης, Κέντρο Εξυπηρέτησης Πολιτών (ΚΕΠ), Αστυνομικό Τμήμα και Περιφερειακό Ιατρείο.

Οι πανέμορφες παραλίες της, τα ξενοδοχεία και τα ενοικιαζόμενα δωμάτιά της, καθώς και οι ταβέρνες της με τα εκλεκτά και παραδοσιακά Μανιάτικα προϊόντα, αποτελούν αιτίες προσέλκυσης επισκεπτών από ολόκληρο τον πλανήτη.

ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ

ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ
Ο Άγιος Νικόλαος ή Σελίνιτσα είναι ένα γραφικό λιμανάκι της έξω Μάνης 3 χλμ. από τη Στούπα, το οποίο σήμερα λειτουργεί ως ιχθυόσκαλα και αραξοβόλι για ψαροκάικα και ψαρόβαρκες. Το όνομα Σελίνιτσα προέρχεται από τη μικρή Σελήνη ή μικρή Ελένη, σύμφωνα με το: «Σελινίτσα, στ’ άκουσμα σου ριγ’ η Σελήνη, καθώς ο Πάρις θωπεύει την Ελένη».

Το Υπουργείο Πολιτισμού, έχει χαρακτηρίσει ως Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο το κτίριο ιδιοκτησίας Χρήστου Σκαλκέα, ένα σημαντικό μνημείο για τη μελέτη της ιστορίας της αρχιτεκτονικής του χώρου. Αξιόλογες οι εκκλησίες του Αγίου Μύρωνα και του Αγίου Νικολάου, απ’ όπου πήρε το όνομά του το χωριό, ενώ είναι ξακουστές και μοναδικές οι ψαροταβέρνες του.

Διαθέτει Νηπιαγωγείο, Λιμενικό Σταθμό και Κέντρο Υγείας.

 

ΑΓΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ
Νοτιοανατολικά του Αγίου Νικολάου, βρίσκεται το γραφικό μικρό ψαροχώρι του Αγίου Δημητρίου, στη θέση της αρχαίας Πέφνου, με το βραχονήσι της. Στην Πέφνο, σύμφωνα με τη Μυθολογία, γεννήθηκαν μέσα από ένα αυγό οι Διόσκουροι, Κάστορας και Πολυδεύκης που ήταν ημίθεοι, προστάτες των ναυτιλλομένων και αδελφοί της Ωραίας Ελένης. Το αυγό αυτό ήταν το αποτέλεσμα του έρωτα του Δία, ο οποίος είχε μεταμορφωθεί σε κύκνο και της πανέμορφης Λήδας, κόρης του Γλαύκου, που για να τον αποφύγει είχε και αυτή μεταμορφωθεί σε χήνα. Από τον Παυσανία λέγεται ότι στη Πέφνο υπήρχε βασίλειο με βασιλέα τον Τυνδάρεω, πατέρα της Ωραίας Ελένης, βασίλισσας της Σπάρτης και της Κλυταιμνήστρας, βασίλισσας των Μυκηνών.

Στον Άγιο Δημήτριο βρίσκεται ο Πύργος Χρηστέα, χαρακτηρισμένο Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο από το Υπουργείο Πολιτισμού, ένα πυργόσπιτο του Καπετάνιου Χρηστέα της Πλάτσας Μάνης, το οποίο κτίσθηκε στην περίοδο των δύο δεκαετιών πριν από την Ελληνική Επανάσταση.

ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΩΝΟΣ (ΠΟΛΙΑΝΑ)

ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΩΝΑΣ
Είναι το τελευταίο χωριό της Δυτικής Μάνης, στο δρόμο Καλαμάτας – Αρεόπολης. Μετονομάστηκε από Πολιάνα σε Άγιο Νίκωνα το 1929, προς τιμή του Οσίου Νίκωνα του Μετανοείτε, ο οποίος έζησε στο χωριό και έδρασε κατά το β’ μισό του 10ου αιώνα. Ο Όσιος περιόδεψε σε όλη τη Μάνη για να ενισχύσει και να δυναμώσει το Χριστιανισμό (980-998), προσηλύτισε τους Μηλιγγούς του Ταϋγέτου και σύμφωνα με την παράδοση έζησε σε μια σπηλιά ανατολικά του χωριού.

Το Υπουργείο Πολιτισμού με αποφάσεις του έχει χαρακτηρίσει ως Ιστορικά Διατηρητέα Μνημεία τα εξής: Ιερό Ναό Μεταμόρφωσης Σωτήρος, Ιερά Μονή Αγίων Πέτρου και Παύλου, Ιερό Ναό Κοιμήσεως Θεοτόκου και τον Ιερό Ναό Τριών Ιεραρχών.

ΤΟΠΙΚΗ KOINOTHTA ΕΞΩΧΩΡΙΟΥ

ΕΞΩΧΩΡΙ
Είναι η πρώην κοινότητα Ανδρουβίστης που μετονομάστηκε το 1932 και βρίσκεται στη ΒΔ πλευρά του Ταϋγέτου σε υψόμετρο 500 μέτρων και σε απόσταση 8 χλμ. από την Καρδαμύλη. Σαν Ανδρούβιστα αναφέρεται για πρώτη φορά το 1278 σε έγγραφο Ενετικού δικαστηρίου, εμφανίζεται στον «Ορισμόν» του Δεσπότη του Μυστρά Θεόδωρου Β’ Παλαιολόγου που συντάχθηκε το 1440, αλλά και στην κατάσταση που δόθηκε από τον Πέτρο Μέδικο το 1465 με τους ενόπλους που διέθεταν τα χωριά, για τυχόν επαναστατικό κίνημα.

Ως Ιστορικά Διατηρητέα Μνημεία έχουν χαρακτηριστεί από το Υπουργείο Πολιτισμού, τα εξής: Πύργος ιδιοκτησίας Π. Ξανθέα, Πύργος Κιτρινιάρη, Πύργος Νότας Νικολοπούλου – Φασέα, Ιερός Ναός Αγίου Δημητρίου, Ιερός Ναός Παναγίας, Ιερός Ναός Μεταμορφώσεως Σωτήρος, Ιερός Ναός Υπαπαντής, Κτίριο ιδιοκτησίας Ανδριανής Κυλιντηρέα, Παλαιό Σχολείο, Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου, Ιερός Ναός Κοιμήσεως Θεοτόκου και ο Ιερός Ναός Προφήτη Ηλία.

ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΘΑΛΑΜΩΝ

ΘΑΛΑΜΕΣ (ΚΟΥΤΗΦΑΡΗ)
Ορεινό παραδοσιακό χωριό της έξω Μάνης, 58 χλμ. από την Καλαμάτα, κτισμένο σε υψόμετρο 446μ., στη θέση που ήταν η ομώνυμη προϊστορική πόλη. Αποτελεί την πατρίδα του πρώτου Μπέη της Μάνης (1776-1779) Τζαννέτου Κουτήφαρη.

Σε απόσταση 20 χλμ. βόρεια του Οιτύλου βρισκόταν η αρχαία πολιτεία Θαλάμαι (Κουτήφαρι). Ήταν μια από τις πόλεις του «Κοινού των Ελευθερολακώνων» και βρισκόταν στην περιοχή του σημερινού χωριού Θαλάμαι που κατά το Στράβωνα ονομαζόντουσαν «Βοιωτοί». Στην κλασσική εποχή είχε 7.500 κατοίκους. Εκεί στο δρόμο από το Οίτυλο προς τις Θαλάμες βρισκόταν το ιερό Μαντείο της θεάς των ναυτιλομένων της Ινούς. Οι χρησμοί του μαντείου που ζητούσαν οι περαστικοί και οι καταφεύγοντες σε αυτό για να λύσουν τα προβλήματά τους, δίνονται από τη θεά στον ύπνο τους με τη μορφή ονείρου, την ώρα που κοιμόντουσαν μέσα στο Ναό. Το Μαντείο είχε γίνει πανελλήνια γνωστό και μία φορά το χρόνο καταφεύγανε σ” αυτό και οι «παντοδύναμο» Έφοροι της Σπάρτης. Έξω από το Ναό της Ινούς ήταν δύο χάλκινα αγάλματα, ένα της Πασιφάης (Σελήνης) και το άλλο του Ήλιου. Μέσα στο Ναό βρισκόταν και άλλο άγαλμα καλυμμένο από αφιερώματα και στεφάνια. Κοντά στο Ιερό ήταν η Ιερή πηγή από όπου ανάβλυζε γλυκό νερό. Η πόλη κάλυπτε μεγάλη περιοχή και στη θέση που σήμερα βρίσκεται το χωριό Νομιτσή, βρισκόταν τότε η Νομική και τα Δικαστήρια της εποχής. Μερικοί, όμως, αμφιβάλουν για την τοποθεσία των Θαλαμών στο Κουτήφαρι και την τοποθετούν στη θέση «Παλιόχωρα» λίγο έξω από το χωριό. Στις Θαλάμες, λένε, ότι κατοίκησε και ο Τυνδάρεω πατέρας της ωραίας Ελένης και των Διόσκουρων, Κάστορα και Πολυδεύκη. Στην περιοχή έχουν βρεθεί επιγραφές που αναφέρουν ότι οι κάτοικοι των Θαλαμών θεωρούσαν προστάτες τους, τους αυτοκράτορες της Ρώμης Μάρκο Αυρήλιο, Αντώνιο και Ανδριανό.

Το Υπουργείο Πολιτισμού, έχει χαρακτηρίσει ως Ιστορικά Διατηρητέα Μνημεία τα εξής: Ιερό Ναό Αγίου Βασιλείου, Ιερό Ναό Αγίων Πέτρου και Παύλου, Ιερό Ναό Κοιμήσεως Θεοτόκου, Ιερό Ναό Αγίου Κωνσταντίνου, Ιερό Ναό Προφήτη Ηλία, την Πυργοκατοικία ιδιοκτησίας Φ. Πυρένη, τον Πύργο Δερεζέα, την Οικία Ι. Μελέα γιατί με την ενδιαφέρουσα αρχιτεκτονική της μορφολογία (τυπική μανιάτικη κατοικία, οικονομικά και κοινωνικά αυτόνομη και αμυντικά απρόσβλητη) αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα πυργόσπιτου του ιδιόμορφου μανιάτικου χώρου, σημαντικό τόσο για την Ιστορία της Αρχιτεκτονικής, όσο και για την κοινωνικοοικονομική ιστορία της Μάνης, το κτίριο του παλαιού Δημοτικού Σχολείου διότι αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα σχολικού κτίσματος του μεσοπολέμου και την Κρήνη με την ονομασία «Εβραϊκό Πηγάδι».

ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΚΑΡΥΟΒΟΥΝΙΟΥ

ΚΑΡΥΟΒΟΥΝΙ
Το αποκαλούν «Αράχωβα» της Δυτικής Μάνης. Είναι ένα από τα ορεινά χωριά και βρίσκεται 55χλμ. νότια της Καλαμάτας και 10 χλμ. ανατολικά της Στούπας, ενώ είναι αμφιθεατρικά κτισμένο ανάμεσα σε δυο πλαγιές που σχηματίζουν ρέμα, σε υψόμετρο 500 μέτρων. Το Υπουργείο Πολιτισμού έχει χαρακτηρίσει ως Ιστορικά Διατηρητέα Μνημεία τον Ιερό Ναό Γενεσίου Θεοτόκου που χρονολογείται στα ύστερα μεταβυζαντινά χρόνια και τον Πύργο ιδιοκτησίας Γ. Γουδέλη που χρονολογείται στον 18ο αιώνα και αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα τοπικής αρχιτεκτονικής, σημαντικό για την εξέλιξη της αρχιτεκτονικής στο συγκεκριμένο χώρο.

Ο ποιητής Νικήτας Νηφάκος (1748-1818) στα στιχουργήματά του για τα χωριά της Μάνης γράφει για το Καρυοβούνι:

«Να έλθω στην Αράχωβα
την πολυξακουσμένη
που μες στο στενολάγκαδο
ευρίσκεται κτισμένη».

ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΚΑΣΤΑΝΕΑΣ

ΚΑΣΤΑΝΕΑ
Η Καστανέα ή Καστάνια, αποτελεί ορεινό γραφικό χωριό της Δυτικής Μάνης, το οποίο βρίσκεται 50χλμ ΝΑ της Καλαμάτας. Είναι κτισμένο σε υψόμετρο 560 μέτρων, κάτω από την κορυφή Μαυροβούνα του Ταϋγέτου.

Η Καστάνια αποτελεί έναν από τους παλαιότερους οικισμούς της Μάνης. Φυσικός οχυρός τόπος, χτισμένος στην πλαγιά ανάμεσα σε τρία βουνά έδινε στους – κατά καιρούς – κατοίκους της, τη δυνατότητα διαφυγής προς τον ορεινό όγκο του Ταϋγέτου, όταν απειλούνταν από οποιοδήποτε εχθρό. Γι” αυτό οι δρόμοι πρόσβασης στην Καστάνια ήταν λίγοι και στενοί. Το 1481 ο ήρωας Κλαδάς διέφυγε στα βουνά της Καστάνιας από την πολιορκία των Τούρκων και μέσω του Πόρτο-Κάγιο έφθασε στην Ιταλία.

Σώζεται το πενταώροφο πυργοσυγκρότημα του καπετάν Κ. Ντουράκη ή Δουράκη (χαρακτηρισμένο Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο) όπου βρήκε άσυλο και διέμεινε ο Θ. Κολοκοτρώνης, στο περίφημο διωγμό των κλεφτών του 1803. Από την Καστάνια διέφυγε το 1806 προς την Ελαφόνησο, συνοδευόμενος από το Β. Βενετσανάκη και τη μητέρα του Τζανετάκη Γρηγοράκη.

Το Υπουργείο Πολιτισμού, με υπουργικές αποφάσεις έχει χαρακτηρίσει ως Ιστορικά Διατηρητέα Μνημεία, τα εξής: Ιερό Ναό Αγίου Ιωάννου, Ιερό Ναό Φανερωμένης, Ιερό Ναό Αγίου Μάμα, Ιερό Ναό Κοίμησης Θεοτόκου, Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου του λεγόμενου Τρικάμπανου, Ιερό Ναό Αγίου Προκοπίου, Ιερό Ναό Αγίου Σπυρίδωνος, Ιερό Ναό Αϊ Νικολάκη, Ιερό Ναό Παναγίας, Ιερό Ναό Παντάνασσας, Ιερό Ναό Αγίου Πέτρου, Ιερό Ναό Αη-Στρατήγου και τον Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου «στης Μαρούλαινας».

ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΛΑΓΚΑΔΑΣ

ΛΑΓΚΑΔΑ
Αμφιθεατρικά κτισμένη στις πλαγιές ενός λόφου με εκπληκτική θέα, ανάμεσα στα δύο μεγάλα λαγκάδια Εμπλουτσού και Βαθύ Λαγκάδι, στο οποίο οφείλει το όνομά της.

Ήταν εμπορικός οικισμός και στην αρχαιότητα υπήρξε πέρασμα της οδού που οδηγούσε από τη Σπάρτη στα Μεσσηνιακά παράλια και ήταν ενσωματωμένη στην επικράτεια των Θαλαμών. Το 1336 παραχωρήθηκε ως φέουδο στο Ν. Ατζαγιόλι και το 1503 κυριάρχησε η οικογένεια Βούλτσου. Η Λαγκάδα είναι ένα γνήσιο χωριό αρχιτεκτονικής αισθητικής, με πυργόσπιτα και σπίτια με κεραμιδένιες στέγες και έχει χαρακτηριστεί ως Παραδοσιακός Οικισμός.

Σώζονται αρκετοί πύργοι, οι οποίοι έχουν χαρακτηριστεί ως Ιστορικά Διατηρητέα Μνημεία απο το Υπουργείο Πολιτισμού, όπως ο Πύργος Καπιτσίνου, ο Πύργος ιδιοκτησίας Ελένης Οικονομέα και ο Πύργος «Γουλά» Μιχαλιτσιάνων, ένας στρογγυλός πύργος, κτίσμα της όψιμης Τουρκοκρατίας που αποτελεί σημαντικό στοιχείο της οργάνωσης του οικιστικού ιστού της Λαγκάδας, όπως αυτός διαμορφώθηκε στα προεπαναστατικά χρόνια, όπου κυριαρχούσαν οι οικογένειες των Μιχαλιτσιάνων και των Αλεξιάνων. Επιπλέον, ως Ιστορικά Διατηρητέα Μνημεία έχουν χαρακτηριστεί η η τριώροφη κατοικία του Κισκήρα -ένα αξιόλογο λιθόκτιστο συγκρότημα (2 κτίσματα) μνημειακού χαρακτήρα σε προνομιακή θέση στον οικισμό, έργο επώνυμου καλλιτέχνη, στο οποίο αναμειγνύονται αρμονικά οι παραδοσιακές μορφές και τεχνικές με τους επηρεασμούς από τη Δύση – καθώς και πολλοί Ιεροί Ναοί και Μονές, όπως ο Ιερός Ναός Προφήτη Ηλία, Ιερός Ναός Παναγίας Φανερωμένης, Ιερά Μονή Καβελλάρη, Ιερά Μονή Προφήτη Ηλία, Ιερός Ναός Αγίας Παρασκευής, Ιερός Ναός Αγίου Στρατήγου, Ιερός Ναός Εισοδίων Θεοτόκου, Ιερός Ναός Αγίων Πάντων, Ιερός Ναός Κοίμησης Θεοτόκου, Ιερός Ναός Αγίας Σοφίας και ο Ιερός Ναός Μεταμορφώσεως Σωτήρος.

Από τη Λαγκάδα ήταν ο ζωγράφος Αναγνώστης, ο οποίος μαζί με το Νικόλαο από το Νομιτσή, αγιογράφησαν το 1750 την εκκλησία του Αγίου Ιωάννη στο Σκουτάρι, αλλά και άλλες.

ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΜΗΛΕΑΣ

ΦΑΓΚΡΙΑΝΙΚΑ
Βρίσκονται στη δυτική πλευρά της οροσειράς του Ταϋγέτου σε υψόμετρο 550 μέτρων και μεταξύ βουνών, στην κορυφή των οποίων και ακριβώς πάνω από το χωριό, είναι κτισμένη σε ένα μικρό οροπέδιο, σε υψόμετρο 1000 μ. η Μονή της «Παναγίας της Γιάτρισσας». Το πότε ακριβώς χτίστηκε, είναι άγνωστο. Κατά την παράδοση, στους αρχαίους χρόνους στην τοποθεσία αυτή, υπήρχε ναός της θεάς Αθηνάς διακονούμενος από πολλούς ιερείς. Ένας από αυτούς, ο Βρασίδας, το 382 μ.Χ. επισκέφθηκε την εκχριστιανισθείσα – εν τω μεταξύ – Πάτρα, όπου κατηχήθηκε στον Χριστιανισμό και μετονομάστηκε Βιτάλιος. Όταν επέστρεψε, μύησε και τους άλλους ιερείς στον χριστιανισμό και από κοινού, κήρυξαν στα γύρω χωριά τη Χριστιανική θρησκεία, αφιέρωσαν δε τον ναό στη Γένεση της Παναγίας που γιορτάζεται στις 8 του Σεπτέμβρη. Τα Φαγκριάνικα αποτελούσαν το μέσον μιας εκ των διαδρομών της Αρχαίας Σπάρτης προς τα Μεσσηνιακά παράλια και ήταν βασικός σταθμός ανάπαυλας της διήμερης πορείας που ακολουθούσαν οι ταξιδιώτες.

Τα Φαγκριάνικα μέχρι το 1937, ως Κοινότητα του τέως Δήμου Λεύκτρου, ανήκαν στο Νομό Λακωνίας. Έκτοτε οι τρεις τέως Δήμοι Λεύκτρου, Καρδαμύλης και Αβίας μεταφέρθηκαν, διοικητικώς, στο Νομό Μεσσηνίας (Α.Ν. 1026/24-12-1937). Εκκλησιαστικώς, όμως, εξακολουθεί να υπάγεται στην Ιερά Μητρόπολη Γυθείου και Οιτύλου. Τα Φαγκριάνικα γεωγραφικά αποτελούν περιοχή της Έξω Μάνης, η οποία αρχίζει από το Οίτυλο και φθάνει μέχρι τη Βέργα του Αλμυρού (2 χλμ. πριν από την Καλαμάτα). Το διαχωριστικό αυτό καθορισμό αναφέρει ο ποιητής Νικήτας Νηφάκης στην έμμετρη ιστορία του για τη Μάνη:

«Το μέρος τ’ ανατολικό λέγεται Κάτω Μάνη
τα άλλα δύο τα δυτικά Έξω και Μέσα Μάνη».

 

Το Υπουργείο Πολιτισμού έχει χαρακτηρίσει ως Ιστορικά Διατηρητέα Μνημεία τα εξής: Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου, Ιερό Ναό Αγίου Ιωάννου, Ιερό Ναό Κοιμήσεως Θεοτόκου, Ιερό Ναό Μεταμόρφωσης Σωτήρος, Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου, Ιερό Ναό Ζωοδόχου Πηγής, Ιερό Ναό Αγίου Ιωάννου, Ιερό Ναό Κοίμησης Θεοτόκου, Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου, Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου και τον Ιερό Ναό Αϊ Στρατηγού.

ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΝΕΟΧΩΡΙΟΥ

ΝΕΟΧΩΡΙΟ ΛΕΥΚΤΡΟΥ
Το Νεοχώριο δημιουργήθηκε στο τέλος του 17ου αιώνα (1680 περίπου), όταν η Βενετσιάνικη διοίκηση της περιοχής θέλησε να εποικήσει το χώρο, μεταφέροντος κατοίκους από τα νότια χωριά της καπετανίας του Ζυγού για να καλύψει το πληθυσμιακό κενό. Εποικίστηκε βασικά από κατοίκους του Νομιτσή, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν και κατασκεύασαν σπίτια από υλικά που λήφθηκαν από την κατεδαφισμένη ακρόπολη του κάστρου του Λεύκτρου. Την επόμενη δεκαετία προσήλθαν και λίγοι έποικοι από τη Μηλέα που εγκαταστάθηκαν και έδεσαν με την περιοχή.

Η αρχαία ονομασία της περιοχής ήταν Λεύκτρα, που προέρχεται από το γιο του Περιήρη, Λεύκιππο, ενώ ο Παυσανίας αναφέρει «Πέφνου δε στάδια είκοσιν απέχει Λεύκτρα».

Από ανασκαφές στην περιοχή ανακαλύφθηκαν διάφορα αρχαιολογικά ευρήματα, τα περισσότερα από τα οποία φυλάσσονται στο Μουσείο της Καλαμάτας.

Από το Υπουργείο Πολιτισμού έχουν χαρακτηριστεί ως Ιστορικά Διατηρητέα Μνημεία τα εξής: Ιερός Ναός Υπαπαντής Σωτήρος, Ιερός Ναός Εισοδίων Θεοτόκου, Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου, Ιερός Ναός Αγίου Βασιλείου, Ιερός Ναός Αγίου Παντελεήμονος, Ιερός Ναός Εισοδίων Θεοτόκου, Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου, Ιερός Ναός Αγίας Τριάδος, τον Ιερό Ναό Κοίμησης Θεοτόκου, καθώς και το Κτίριο ιδιοκτησίας Κωνσταντίνου Λειβαδά, αξιόλογο δείγμα Μανιάτικου κτίσματος, σημαντικό για την μελέτη της ιστορίας της Αρχιτεκτονικής.

ΣΤΟΥΠΑ

Απέχει 45 χλμ. από την Καλαμάτα, βρίσκεται μετά την Καρδαμύλη, με ακρογιάλι και τη γνωστή αμμουδιά της Καλόγριας πλάι της. Έχει αναδειχθεί τα τελευταία χρόνια σε σπουδαίο τουριστικό θέρετρο. Πήρε το όνομα Στούπα από το γεγονός ότι τα γειτονικά χωριά Πύργος, Νιοχώρι, Σαϊδόνα κ.ά. καθώς και οι κάτοικοι του χωριού Λεύκτρου τα παλαιότερα χρόνια ξεβρόχιαζαν τα δεμάτια του λιναριού (Στουπιά) μέσα στις θαλασσινές λακκούβες που αφθονούν στην παραλία του χωριού, για να προχωρήσουν στις παραπέρα επεξεργασίες, γνωστές στο λαό σαν «του λιναριού τα βάσανα». Το χωριό είναι σχετικά νέο. Η θέση, όμως, είναι γνωστή εδώ και πολλά χρόνια και με το όνομα «Ποταμός» και ονομαζόταν έτσι από το μεγάλο ποτάμι Δράκο ή Δρακολάγκαδο που ξεσπάει με τις χειμωνιάτικες κακοκαιρίες τρέχοντας με ορμή προς τη θάλασσα της Στούπας ενώ με τον καλό καιρό ρέει υπογείως, καθώς και από δύο μικρά ποταμάκια, που τρέχουν συνεχώς, της Αγίας Παρασκευής και της Λυγιάς και όλα αυλακώνουν την αμμουδιά του χωριού, χαρίζοντας στο τοπίο μια ακόμη γραφικότητα. Ένας ψηλός βράχος κατάλληλος για βουτιές είναι γνωστός με το όνομα Στούπα και ένα σύνολο υφάλων και σκοπέλων είναι γνωστό σαν «του Ποταμού οι ξέρες». Οι ακρογιαλιές, κάθε μια με την ιδιαίτερη ονομασία της, όπως Καλόγρια, Αυλοί, Στούπα, Χαλικούρα κ.λπ. ανέκαθεν πολυσύχναστες ιδιαίτερα το καλοκαίρι από τους κατοίκους των γειτονικών χωριών, που κατέβαιναν να πάρουν πόσιμο νερό, να πλύνουν, να βράσουν, να γλυκάνουν και να λιάσουν τα λούπινα, να ψαρέψουν και γενικά να ψυχαγωγηθούν.

Ανάμεσα στη Στούπα και στο νέο Προάστιο, στην Πραστοβά, στα μέσα της δεύτερης δεκαετίας του 1900, ο Νίκος Καζαντζάκης με το Γιώργο Ζορμπά, έστησαν το λιγνιτωρυχείο και το σκηνικό του βιβλίου που έγραψε ο μεγάλος Έλληνας λογοτέχνης με πρωταγωνιστή τον «αθάνατο Έλληνα» με τις υπαρξιακές ανησυχίες, ο οποίος στο έργο πήρε το όνομα «Αλέξης». Ο Καζαντζάκης έζησε στο μαγευτικό ακρογιάλι της Καλόγριας, την περίοδο 1917-1918. Στο νότιο ακρωτήριο του κόλπου υπάρχει η σπηλιά του Καζαντζάκη, όπου έγραψε το έργο του, ενώ στο βόρειο τμήμα του κόλπου το σπιτάκι που έμενε. Επάνω από το κόλπο στην άκρη του δρόμου δεσπόζει η προτομή του, ενώ πριν από την είσοδο για το χωριό και αριστερά του κεντρικού δρόμου βρίσκεται το εγκαταλελειμμένο ορυχείο της Πραστοβάς. Ο Γιώργος Ζορμπάς ήταν γιος του Ξενοφώντα και γεννήθηκε το 1857 στο Καταφύγι Κοζάνης και πέθανε το 1941 στα Σκόπια, όπου βρίσκεται ο τάφος του. Το ορυχείο της Πραστοβάς έκλεισε το καλοκαίρι του 1918. Ο τελευταίος δεσμός του Καζαντζάκη με τη Μάνη, ήταν ο αείμνηστος Γεώργιος Εξαρχουλέας και ήταν αναδεξιμιός του Ζορμπά.

Σήμερα στη Στούπα θα πρέπει ο επισκέπτης να εξασφαλίσει από νωρίς υπνοδωμάτιο για τις καλοκαιρινές του διακοπές, ενώ είναι γεμάτη από ψαροταβέρνες και ταβέρνες, όπου μπορεί κανείς να απολαύσει θαυμάσιες ελληνικές συνταγές.

Διαθέτει Νηπιαγωγείο και 12θέσιο Δημοτικό Σχολείο.

ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΝΟΜΙΤΣΗ

ΝΟΜΙΤΣΗΣ
Βρίσκεται σε απόσταση 57 χλμ από την Καλαμάτα και είναι κτισμένος αμφιθεατρικά στους πρόποδες του λόφου του Γαϊδουροβουνιού. Σημαντική προσωπικότητα του χωριού υπήρξε ο Υπουργός και Βουλευτής Γιάννης Ψαρρέας, Υφυπουργός Κοινωνικής Πρόνοιας σε διάφορες περιόδους από το 1956 έως το 1963.

Το Υπουργείο Πολιτισμού έχει χαρακτηρίσει ως Ιστορικά Διατηρητέα Μνημεία, πλήθος Ιερών Ναών, όπως, ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου, Ιερός Ναός Κοίμησης Θεοτόκου, Ιερός Ναός Αγίων Θεοδώρων, Ιερός Ναός Αγίου Δημητρίου, Ιερός Ναός Αγίου Βασιλείου, Ιερός Ναός Αγίων Τεσσαράκοντα Μαρτύρων, Ιερός Ναός Αγίου Παντελεήμονος, Ιερός Ναός Μεταμορφώσεως Σωτήρος, Ιερός Ναός Αγίων Αναργύρων, Ιερός Ναός Αη – Στρατήγου, Ιερός Ναός Υπαπαντής, Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου, Ιερός Ναός Προφήτη Ηλία, Ιερός Ναός Αγίου Δημητρίου, Ιερός Ναός Αγίου Ιωάννου, Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου, Ιερός Ναός Αγίου Σπυρίδωνος, Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνος, Ιερός Ναός Αγίων Αναργύρων, Ιερός Ναός Γενεσίου Θεοτόκου, Ιερός Ναός Παναγίτσας, Ιερός Ναός Μεταμόρφωσης ή Ανάληψης του Σωτήρος, Ιερός Ναός Ζωοδόχου Πηγής, καθώς και το Παλαιό Σχολείο διότι με τη λειτουργία του παλαιότερα ως Σχολείου είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένο με τις μνήμες των κατοίκων της περιοχής, αλλά και το Κτίριο Συγκροτήματος ιδιοκτησίας Σκανδάλη Πιέρρου, διότι αποτελεί – με τη λιτότητα των όψεων και τη γενικότερη οργάνωση των χώρων του – μοναδικό κτίσμα, απαραίτητο για την μελέτη της εξέλιξης της αρχιτεκτονικής στην περιοχή.

ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΠΛΑΤΣΗΣ

ΠΛΑΤΣΑ
Η Πλάτσα είναι ημιορεινό χωριό κτισμένο σε υψόμετρο 370μ. Παρουσιάζει ενδιαφέρον ως χαρακτηριστικός παραδοσιακός οικισμός της Δυτικής Μάνης με πολλούς οχυρούς πύργους σε συνδυασμό με το φυσικό της περιβάλλον.

Η Πλάτσα υπήρξε πρωτεύουσα του τέως Δήμου Λεύκτρου και μεγάλο εμπορικό και κοινωνικό κέντρο της τότε εποχής. Πριν από αρκετά χρόνια, έγινε προσπάθεια αλλαγής του ονόματός της σε Καλλιθέα, λόγω της ασύγκριτης θέας που έχει, αλλά δεν καρποφόρησε. Διαθέτει πανέμορφη πολεοδόμηση και εσωτερικούς πέτρινους (καλντερίμια) δρόμους που θέλουν, όμως, συντήρηση. Στην ακμή της, λειτουργούσαν τέσσερα ελαιοτριβεία, πολλοί νερόμυλοι και αρκετά κεραμιδοκάμινα.

Πλάτσα σημαίνει πλάτωμα ή ανοικτή πλατεία και στην αρχαιότητα ήταν ο ορεινός χώρος της αρχαίας Πέφνου, ενώ η παράλια Πέφνος ήταν ο Άγιος Δημήτρης. Οι πανέμορφες εκκλησίες της υποδηλώνουν τη σπουδαιότητα της περιοχής κατά τους Βυζαντινούς και Μεταβυζαντινούς χρόνους. Στην Πλάτσα υπάρχουν αρκετοί ναοί βυζαντινών και μεταβυζαντινών χρόνων, χαρακτηρισμένοι ως Ιστορικά Διατηρητέα Μνημεία απο το Υπουργείο Πολιτισμού: ο Ιερός Ναός Αγίων Πάντων, Ιερός Ναός Αγίου Αντωνίου, Ιερός Ναός Υπαπαντής Σωτήρος, Ιερός Ναός Κοιμήσεως Θεοτόκου, Ιερός Ναός Μεταμορφώσεως Σωτήρος, Ιερός Ναός Προφήτη Ηλία, Ιερός Ναός Παναγίας Γιάτρισσας, Ιερός Ναός Αγίας Παρασκευής, Ιερός Ναός Αγίου Ιωάννου, Ιερός Ναός Αγίου Δημητρίου, Ιερός Ναός Εισοδίων Θεοτόκου, Ιερός Ναός Ταξιαρχών, Ιερός Ναός Αγίας Μαρίνας, Ιερός Ναός Αγίου Νίκωνος, Ιερός Ναός Αγίων Θεοδώρων, Ιερός Ναός Αγίας Τριάδας και ο Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου Καμινάρη.

Στην κεντρική πλατεία, υπάρχει πολυώροφο πέτρινο σπίτι, το παλαιό Δημαρχείο, δώρο των κατοίκων στο Δήμαρχο Χρηστέα, παππού του Ακαδημαϊκού Γρηγόρη Σκαλκέα, στον οποίο και ανήκει. Το κτίριο, έχει χαρακτηριστεί Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο και ως έργο τέχνης, γιατί αποτελεί αντιπροσωπευτικό και αξιόλογο δείγμα Μανιάτικου σπιτιού, κτισμένο στα τέλη του 19ου αιώνα. Το τριώροφο αυτό κτίριο, το οποίο κατέχει κεντροβαρική θέση στον Πολεοδομικό ιστό του χωριού, συνδυάζει την παλιά Μανιάτικη μορφολόγηση με τις νεώτερες απόψεις, ενώ οι εξώστες του σπιτιού συμμετρικά τοποθετημένοι ως προς το κατακόρυφο άξονα ελαφρύνουν την κατασκευή.

Στην Πλάτσα λειτουργεί Περιφερειακό Ιατρείο.

ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΠΡΟΑΣΤΙΟΥ

ΠΡΟΑΣΤΙΟ
Βρίσκεται σε υψόμετρο 230μέτρων, μετά την Καρδαμύλη, ανατολικά και αριστερά του δρόμου, ενώ απέχει 43 χλμ. από την Καλαμάτα.

Το Προάστιο είναι από τους παλαιότερους και σημαντικότερους οικισμούς της περιοχής. Από το 15ο αιώνα παραχωρήθηκαν εκτάσεις του Προαστίου στους Παλαιολόγους και στους Μελισσηνούς. Πολλοί από τη γνωστή οικογένεια των Μελισσηνών, μετανάστευσαν στη Ζάκυνθο και άρχισε η κυριαρχία της γενιάς του Πούργαλη. Το 1618 αναφερόταν ως Χώρα Προαστίου και αριθμούσε 100 οικογένειες. Το Προάστιο, λόγω των οχυρών θέσεών του, γνώρισε μεγάλες καταστροφές από τους Τούρκους που το έκαψαν το 1615 και το 1670, ενώ το 1675 μετανάστευσαν 340 κάτοικοι στο Τάραντα της Ν. Ιταλίας. Το 1743 ήταν έδρα Επισκοπής και είναι πλημμυρισμένο από Βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησίες, μοναστηριακές, ενοριακές και οικογενειακές που απηχούν την παλαιά και έντονη θρησκευτική ζωή.

Στη συγκρότηση και δόμηση του σημερινού χωριού διακρίνουμε προεπαναστατικά και μετεπαναστατικά τοξωτά σπίτια, των οποίων η επιμελημένη κατασκευή οφείλεται και στα λατομεία της περιοχής που έχουν επιφανειακά στρώματα πωρόλιθου. Στην περιοχή των λατομείων διακρίνουμε τα σημεία εξόρυξης, ενώ έχει βρεθεί, πίσω από το Σχολείο, ένας Μυκηναϊκός τάφος.

Στο Προάστιο βλέπουμε την ανακαινισμένη Κρήνη των Μελισσηνών του 1643 να δεσπόζει στην είσοδό του, καθώς και πολλούς ναούς, χαρακτηρισμένους ως Ιστορικά Διατηρητέα Μνημεία, όπως τον Ιερό Ναό Ευαγγελισμού Θεοτόκου, Ιερό Ναό Κωνσταντίνου και Ελένης, Ιερό Ναό Τριών Ιεραρχών, Ιερό Ναό Αγίου Αθανασίου, Ιερό Ναό Αγίων Θεοδώρων, Ιερό Ναό Αγίας Τριάδας, Ιερό Ναό Αγίου Λουκά, Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου, Ιερό Ναό Γεννήσεως Χριστού και τον Ιερό Ναό Αγίου Σπυρίδωνος και Αγίου Βασιλείου. Επίσης, χαρακτηρισμένα ως Ιστορικά Διατηρητέα Μνημεία είναι ο Πύργος Πατριαρχέα και η Πυργοκατοικία φερόμενης ιδιοκτησίας Διονυσίου Χουσέα.

Εξαιρετικής φυσικής ομορφιάς είναι και το ενάλιο σπήλαιο Καταφύγι του Βατσινήδη ή Βοτσινίδη, κοντά στο Προάστιο, στο εσωτερικό του οποίου υπάρχουν μικρές λίμνες.

ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΠΡΟΣΗΛΙΟΥ

ΠΡΟΣΗΛΙΟ
Η Λιασίνοβα μετονομάστηκε σε Προσήλιο και βρίσκεται 30 χλμ. δυτικά της Καλαμάτας. Είναι αμφιθεατρικά κτισμένο στην πλαγιά λόφου σε υψόμετρο 360 μ. Το Προσήλιο αντικρίζει τις Κάλυβες με τα πέτρινα σπίτια και τα πολύ στενά δρομάκια που είναι κτισμένες σε κορυφή κοντινού λόφου, με οικιστή, περί το 1600, τον Κατσίρη από τη Χώρα Ανδρουβίστας, πρόγονο των σημερινών Κατσιρέων. Η εκκλησία του Αγίου Μάμα κτίστηκε το 1750 από την οικογένεια Κατσιρέα και το 1824 την ανακαίνισε ο Βασίλης Κατσιρέας, φέρνοντας φορητές εικόνες από την Οδησσό.

Στη ρεματιά του Βυρού, κάτω από τις Κάλυβες, βρίσκεται το μοναστήρι του Σωτήρα, στο οποίο κάθε χρόνο γίνεται μεγάλο πανηγύρι. Το Ευαγγέλιο του Σωτήρα που είναι γραμμένο από τον Ευαγγελιστή Λουκά, είναι θαυματουργό και φυλάσσεται σε θυρίδα τράπεζας στην Καλαμάτα.

Το Υπουργείο Πολιτισμού έχει χαρακτηρίσει ως Ιστορικά Διατηρητέα Μνημεία τα εξής: Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου, Ιερός Ναός Αγίου Δημητρίου, Ιερός Ναός Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης, Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου, Ιερός Ναός Ευαγγελιστρίας, Ιερός Ναός Ταξιάρχη, Ιερός Ναός Αγίου Χαραλάμπους και την Ιερά Μονή Λυκάκη και τα κτίσματα που την περιβάλλουν. Η Μονή Λυκάκη, διαλελυμένη σήμερα, βρίσκεται μέσα στο Φαράγγι του Βυρού. Το καθολικό της που είναι αφιερωμένο στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, είναι ένας μικρός εγγεγραμμένος με τρούλο ναός. Το εσωτερικό του είναι κατάγραφο. Το σύνολο των κτισμάτων – διώροφο κτίσμα, κτιστές δεξαμενές, ελαιοτριβείο κλπ. – περιβάλλεται από ξερολιθιές. Το συγκρότημα, όπως και η εκκλησία, χρονολογείται στους μεταβυζαντινούς χρόνους.

ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΠΥΡΓΟΥ

ΠΥΡΓΟΣ
Ο Πύργος ή Πυργάκι βρίσκεται σε λόφο πάνω από τη Στούπα, μετά το Νεοχώρι σε υψόμετρο 360 μέτρων. Το όνομά του προήλθε από το κτίσιμο του πρώτου πύργου στη περιοχή από την οικογένεια Μανολίτση που προερχόταν από την Κωνσταντινούπολη και από την οποία προέρχονται πολλές σημερινές οικογένειες.

Η ιστορία του χωριού αρχίζει το 15ο αιώνα και ήταν παρατηρητήριο τα χρόνια της Τουρκοκρατίας, των καπεταναίων που έδρευαν σε Μηλιά, Καστάνια κ.λ.π. Ο Πύργος διαθέτει αρκετές Βυζαντινές και Μεταβυζαντινές εκκλησίες, χαρακτηρισμένες ως Ιστορικά Διατηρητέα Μνημεία απο το Υπουργείο Πολιτισμού: Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνος, Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου, Ιερός Ναός Πάνω Παναγίας και Ιερός Ναός Κοιμήσεως Θεοτόκου.

ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΡΙΓΚΛΙΩΝ

ΡΙΓΚΛΙΑ
Βρίσκονται μετά τη Στούπα και αριστερά του δρόμου προς Αρεόπολη. Η περιοχή κατοικήθηκε περί το 1800 από τις οικογένειες των Γεννηματέων, Χρηστέων και Κυβελέων και το χωριό πήρε τη σημερινή του μορφή, μετά τη δημιουργία του Ιερού Ναού της Παναγίας, από Ιερομόναχο που ήρθε από το Άγιο Όρος.

Στα Ρίγκλια συναντά κανείς ορισμένα προεπαναστατικά κτίσματα και δροσερές κρήνες, καθώς και Ιερούς Ναούς, χαρακτηρισμένους ως Ιστορικά Διατηρητέα Μνημεία: ο Ιερός Ναός Αγίων Πέτρου και Παύλου, ο Ιερός Ναός Παναγίας Γιάτρισσας, ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου, στο άνω μέρος του τοίχου του περιβόλου του οποίου έχουν σκαλισθεί παιδικά παιχνίδια, ο Ιερός Ναός Κοιμήσεως Θεοτόκου και ο Ιερός Ναός Μεταμόρφωσης Σωτήρος.

ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΑΪΔΟΝΑΣ

ΣΑΪΔΟΝΑ
Η Σαϊδόνα είναι ένα όμορφο ορεινό χωριό κτισμένο σε υψόμετρο 620 μ. στην πλαγιά του Ταϋγέτου, 6 χλμ. ΝΑ της Καρδαμύλης. Είναι ένα χωριό με στενά δρομάκια και τεράστιες βελανιδιές.

Σήμερα η Σαϊδόνα παράγει το 30% του συνολικού βιολογικού ελαιόλαδου του προγράμματος της βιολογικής καλλιέργειας της ελιάς. Υπάρχει ένα καινούργιο ελαιοτριβείο για τις ελιές και το σπουδαιότερο, υπάρχει περιβαλλοντολογική αρμονία.

Στη Σαϊδόνα διακρίνουμε τον πολεμόπυργο του καπετάν Κιτρινιάρη, το σταυρεπίστεγο Βυζαντινό Ναό του Ταξιάρχη (13ος αι.) και του Αγίου Νικολάου (1830), καθώς και τα Μοναστήρια Σαμουήλ (χρονολογείται στο πρώτο μισό του 17ου αιώνα) και Βαϊδενίτσα (χρονολογείται στος μεταβυζαντινούς χρόνους), χαρακτηρισμένα Ιστορικά Διατηρητέα Μνημεία.

ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΤΡΑΧΗΛΑΣ

ΤΡΑΧΗΛΑ
Γραφικό ψαροχώρι με αρχαιοπρεπές όνομα που οφείλεται στην αρχιτεκτονική του εδάφους, αφού ολόκληρο το χωριό είναι κτισμένο πάνω σε σπηλιές.

Ήταν επίνειο της Λαγκάδας και αναπτύχθηκε κυρίως μετά το 19ο αιώνα. Υπήρξε η βάση του διαμετακομιστικού εμπορίου με τα ορεινά χωριά και θαλάσσιος συγκοινωνιακός κόμβος. Στις βόρειες πλευρές των απόκρημνων βράχων στο δρόμο πριν από τη Τραχήλα συναντάμε σπηλιές – καταφύγια που προστάτευαν τους κατοίκους από πειρατικές επιδρομές.

Το Κτίριο ιδιοκτησίας Κωνσταντίνου Μελέα, έχει χαρακτηριστεί απο το Υπουργείο Πολιτισμού ως Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο, γιατί αποτελεί αξιόλογο δείγμα λαϊκής αρχιτεκτονικής του περασμένου αιώνα, σημαντικό για τη μελέτη της ιστορίας της αρχιτεκτονικής στον συγκεκριμένο χώρο.

ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΤΣΕΡΙΩΝ

ΤΣΕΡΙΑ
Κτισμένα στην πλαγιά του Ταϋγέτου, σε υψόμετρο 600 – 750 μέτρων περίπου, αποκαλούνται το «Μπαλκόνι της Μάνης», λόγω της πανοραμικής θέας που προσφέρουν.

Για την ονομασία τους υπάρχουν δύο εκδοχές : από τα πολλά τσέρια (βελανίδια) ή από τη σλάβικη λέξη για τους συνοικισμούς (τσέρια). Τα Τσέρια ήταν γνωστά για τους καλούς χτιστάδες και πετροπελεκητές, ενώ ακόμα και σήμερα σε κοντινές θέσεις, διακρίνονται τα σημεία εξόρυξης της πέτρας και της τίκλας που τη χρησιμοποιούσαν για τις στέγες των οικοδομημάτων, όπως και κρυσταλλικός σχιστόλιθος που είναι ιδανικός ως ακόνι για τρόχισμα εργαλείων.